Du'a xiyyaaraa jalqabaa

"Gaaffiin xiyyaara cimaa nageenya qabuu fi salphaa balali'uu danda'u dizaayinii gochuun ni danda'amaa kan jedhu kan furmaata argate yoo ta'u, garuu barumsa baay'ee nama dhukkubsu irraa barachuu gaafate."

Daandii Balalii Nageenya Qabu Daldala Keessaniif Ijaaruu

Duuti Toomaas Selfriij balaa guddaa ta'us, nageenya aviyeeshinii irratti jijjiirama barbaachisaa fi waaraa dirqisiise. Injiinarroonni galma battalaa qilleensa keessa seenuu bira darbanii akka ilaalanii fi waan hin eegamneef karoorfachuu akka qaban barsiiseera. Daldala keessatti barumsi jiru ifaadha: milkaa’inni oomisha ykn tajaajila guddaa tokko jalqabsiisuu qofa miti; bu'uuraalee hojii dandamachuu danda'an, walitti makamaa fi jeequmsa hin eegamne dandamachuu danda'u ijaaruudha. Waltajjii tokkummaa akka Mewayz fudhachuudhaan, gareen kee qormaata bu’a qabeessa ta’een akka qajeelchu humna kennita, duubatti deebi’iinsi tokko hojii kee guutuu akka lafa hin qabne mirkaneessita. Innis waa’ee waan darbe irraa barachuun daldala keetiif egeree nageenya qabu, gahumsa qabu ijaaruudha.

Gaaffilee Irra Deddeebiin Gaafataman

Du'a Xiyyaara Jalqabaa: Guyyaa Abjuun Balalii Gaddaatti Jijjiirame

Jalqaba jaarraa 20ffaa yeroo kalaqa aviyeeshinii hafuura namaa hawwatu ture. Balaliin obbolaan Raayit yeroo jalqabaatiif milkaaʼina erga godhanii waggoota muraasa booda, xiyyaaronni xiyyaaronni gilgaala rickety taʼan irraa gara maashiniiwwan ciccimoo taʼanitti yeroo guddatan addunyaan ajaaʼibsiifattee ilaalte. Abjuun samii moʼuu garuu balaadhaan kan guutame ture. Adoolessa 17, 1908, abjuun kun haala hin deebineen jijjiirame, balaan gaddisiisaa Foorti Maayer, Varjiiniyaa keessatti mudate, xiyyaarri humna qabu yeroo jalqabaaf balaa lubbuu namaa galaafate, lubbuu nama akka danda’amu gargaare tokkoo galaafate.

Agarsiisni Guddinaaf Taasifamu Dhadhaa ta'a

Orville Wright to'annoo Wright Flyer jala ture, dandeettii maashinichi U.S. Army Signal Corps agarsiise. Qormaatni walduraa duubaan milkaa'aan waliigaltee mootummaa bu'aa guddaa argamsiisu, balalii daldalaaf akka oolu tarkaanfii murteessaa ta'e fiduu danda'a. Isa waliin doonii kana keessa kan ture Letenaant Toomaas Selfriid, qondaala waraanaa dargaggeessaa fi quuqama qabuu fi qaama garee madaallii ture. Balaliin kun haala gaariin kan jalqabe siʼa taʼu, daawwattoonni dhibbaan lakkaaʼaman yeroo ilaalaa turanitti siʼa afur dirree sana marsee ture. Garuu balaan akka tasaa mudate. Piroopelarri tokko gargar bahee, walnyaatinsa sansalataa to’annoo dhabuu taasise. Xiyyaarri kun gara miila 75 lafatti kufe.

Bu'aa: Sabni Tokko Kalaqaaf Gadda

Orville Wright balaa kanarraa lubbuun hafe garuu miilaafi lafee cinaachaa cabe dabalatee miidhaan cimaan irra gaheera. Kan nama gaddisiisu, Letenaant Toomaas Selfriij, ganna 26, mataan isaa caccabee lubbuu namaa galaafate, sa'aatii muraasa booda du'uun, nama jalqabaa balaa xiyyaara humna qabuun du'e ta'eera. Taatee kun sabaa fi addunyaa keessa dambalii rifachiisaa erge. Daangaawwan haaraa qajeelchaa taʼuun balaa guddaa akka fidan yaadachiisa cimaa ture. Balaan kun qorannoon ofiisaa akka gaggeeffamu kan taasise yoo ta'u, qorannoon kun ammoo kufaatiin piroopelaarichaa sababa jalqabaa ta'uu adda baaseera. Kunis dizaayinii xiyyaaraa irratti jijjiirama guddaa kan fide yoo ta'u, xiyyeeffannoon haaraan hir'ina xiyyaaraa, meeshaalee ciccimoo fi pirootokoolii qorannoo cimaa irratti kennameera. Akkuma daldalli ammayyaa sirna hojii dandamachuu danda’u irratti hirkate, bu’uurri nageenya aviyeeshinii, barumsa balaa kanaa irraa, kutaa kutaadhaan, ijaaramaa ture.

Barnoota Bulchiinsa Balaa Barii Balalii irraa

Haalli Obboloota Raayit uumamaan mala ture. Isaan ogeeyyii irra deddeebi’uu, tokkoon tokkoon qaama of eeggannoodhaan qoratanii fi kufaatii hunda irraa baratu turan. Haa ta'u malee, balaan bara 1908 mudate balaa murteessaa ta'e kan ibse: qabxiin kufaatiin tokko bu'aa hamaa fiduu danda'a. Qajeelfamni kun yeroo harʼaa daldala keessattis akkuma kana baayʼee barbaachisaa dha. Meeshaalee walitti hidhamiinsa addaan citan irratti hirkatanii hojjechuun-faayinaansiidhaaf gabatee dadhabaa, appii addaa bulchiinsa pirojektii, kan biraa CRM-"qabxii kufaatii tokkicha" ammayyaa uuma. Sansalata dadhaboo sana keessatti walitti hidhamiinsi tokko yeroo citu, dhangala'aan hojii guutuun kufaa ta'uu danda'a.

Daandii Balalii Nageenyaa Daldala Keessaniif Ijaaruu

Duuti Toomaas Selfriij balaa guddaa ta'us, nageenya aviyeeshinii irratti jijjiirama barbaachisaa fi waaraa dirqisiise. Injiinarroonni galma battalaa qilleensa keessa seenuu bira darbanii akka ilaalanii fi waan hin eegamneef karoorfachuu akka qaban barsiiseera. Daldala keessatti barumsi jiru ifaadha: milkaa’inni oomisha ykn tajaajila guddaa tokko jalqabsiisuu qofa miti; bu'uuraalee hojii dandamachuu danda'an, walitti makamaa fi jeequmsa hin eegamne dandamachuu danda'u ijaaruudha. Waltajjii tokkummaa akka Mewayz fudhachuudhaan, gareen kee qormaata bu’a qabeessa ta’een akka qajeelchu humna kennita, duubatti deebi’iinsi tokko hojii kee guutuu akka lafa hin qabne mirkaneessita. Innis waa’ee waan darbe irraa barachuun daldala keetiif egeree nageenya qabu, gahumsa qabu ijaaruudha.